1. Quan họ là gì?
Dân ca Quan họ Bắc Ninh là một thể loại âm nhạc dân gian phát triển mạnh ở vùng Kinh Bắc cổ (nay thuộc hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang). Không chỉ dừng lại ở giai điệu, Quan họ là một tập hợp các phong tục, tập quán, lề lối ứng xử, trang phục và cách thức giao duyên mang đậm tính nhân văn của người dân vùng đồng bằng sông Cầu.
2. Liền anh — Liền chị
Trong Quan họ, người hát không được gọi là "ca sĩ" hay "nghệ sĩ", mà gọi bằng sự trân trọng là Liền anh và Liền chị. Cách xưng hô giữa các "bọn Quan họ" (tổ chức nhóm hát) rất mực khiêm nhường: anh Hai, anh Ba, chị Hai, chị Ba... Họ gọi nhau là "anh hai, chị hai" ngay cả khi đối phương nhỏ tuổi hơn mình để thể hiện sự tôn trọng tối thượng.
3. Ba chặng của một canh hát truyền thống
Một canh hát Quan họ đúng lề lối cổ thường kéo dài từ đêm cho tới sáng hôm sau, đi qua 3 chặng bắt buộc:
- Chặng 1 — Hát Giọng Cổ (Hát Lề Lối): Mở đầu canh hát, hai bên nam nữ chào hỏi và cất lên những giai điệu cổ như La rằng, Hừ la, Tình bằng, Cây gạo... Yêu cầu kỹ thuật nhè giọng, nắn tiếng rất khó để thử tài nhau.
- Hát Vặt (Chặng Giữa): Là phần phong phú nhất, nơi hai bên trao gửi tâm tư lứa đôi qua các bài hát quen thuộc như Cây trúc xinh, Bèo dạt mây trôi, Ngồi tựa mạn thuyền, Giã tương tư...
- Chặng 3 — Hát Giã Bạn: Khi trời sắp sáng, người hát cất lên những câu ca bịn rịn không muốn rời xa như Người ơi người ở đừng về, Con nhện giăng mùng, Kẻ Bắc người Nam...
4. Trang phục Quan họ — Triết lý thẩm mỹ dân gian
Trang phục Quan họ không rực rỡ phô trương mà đằm thắm, kín đáo:
- Liền chị: Mặc áo tứ thân "thúng bang thúng quẻ", áo dài khoác ngoài màu thẫm (màu nâu, màu đen), bên trong lấp hé lớp áo màu dải yếm thắm. Đội nón quai thao thắt dải dải lụa đào và quấn khăn mỏ quạ.
- Liền anh: Mặc áo dài 5 thân, đội khăn xếp đen, tay cầm ô đen (dù đen) che đầu nhẹ nhàng.
5. Tục kết chạ & Làng Quan họ
Các làng Quan họ thường có tục **kết chạ** (kết nghĩa anh em giữa hai làng). Trai gái ở hai làng đã kết chạ tuyệt đối không được lấy nhau, giúp tình cảm giữa các bọn Quan họ giữ trọn sự trong sáng, thanh cao và gắn kết bền chặt qua nhiều thế hệ.